ASEAN nadal podzielone po 10 latach od arbitrażu w sprawie sporu na Morzu Południowochińskim z 2016 roku
Artykuły są grupowane według języków, przepisywane w stałym formacie redakcyjnym i łączone z oryginalnymi źródłami. Jak informujemy.
W skrócie
- 10. rocznica orzeczenia arbitrażowego ws. Morza Południowochińskiego z 2016 roku przypada w 2026 roku.
- ASEAN nie osiągnęło porozumienia, by formalnie uznać orzeczenie arbitrażowe przeciwko Chinom.
- Państwa członkowskie pozostają podzielone, co odzwierciedla różne opowiedzenie się za Chinami i stanowiska dyplomatyczne wobec tego kraju.
- Nierozwiązane napięcia w dalszym ciągu utrudniają zarówno regionalną politykę morską, jak i rozmowy nad Kodeksem postępowania.
Przegląd
Lipiec 2026 roku będzie oznaczał dziesięć lat od orzeczenia trybunału arbitrażowego działającego na podstawie UNCLOS, który w sporze o Morze Południowochińskie opowiedział się po stronie Filipin przeciwko Chinom. Mimo częstych odniesień do UNCLOS w złącznych oświadczeniach ASEAN, ugrupowanie nigdy nie osiągnęło porozumienia, by formalnie uznać to 2016 roku albo powołać się na to rozstrzygnięcie, co uwidacznia utrzymujące się podziały wśród państw Azji Południowo-Wschodniej.
Co się wydarzyło
W 2016 roku trybunał arbitrażowy działający na podstawie Załącznika VII do UNCLOS orzekł, że wiele roszczeń Chin w Morzu Południowochińskim nie ma podstaw prawnych, stając po stronie Filipin.
Mimo powtarzających się odniesień do UNCLOS w deklaracjach regionalnych ASEAN nie osiągnął porozumienia, by poprzeć lub uznać to rozstrzygnięcie - co widać m.in. na 49. spotkaniu ASEAN Ministrów Spraw Zagranicznych oraz w kolejnych szczytach.
Państwa członkowskie ASEAN prezentowały rozbieżne reakcje: Kambodża, Laos i Tajlandia wspierały stanowisko Chin albo przechylały się ku niemu; Wietnam, Indonezja, Malezja oraz Filipiny (w ostatnich latach) wyrażały różny stopień poparcia dla orzeczenia.
Brunei, Singapur i Timor-Leste utrzymywały stanowiska neutralne lub milczały.
Filipiny, jako przewodniczący ASEAN w 2026 roku, mogą próbować forsować mocniejsze sformułowania odnoszące się do orzeczenia, ale ogranicza je uzależnione od konsensusu podejmowanie decyzji przez ugrupowanie.
Kontekst
Spór o Morze Południowochińskie dotyczy nakładających się roszczeń terytorialnych i morskich w regionie o kluczowych szlakach handlowych i interesach związanych z zasobami. Orzeczenie z 2016 roku było przełomem w międzynarodowym arbitrażu morskim, ale Chiny odrzuciły ustalenia trybunału.
Konsensowy sposób działania ASEAN pozwala państwom przeciwnym orzeczeniu albo pozostającym w milczeniu blokować jego formalne uznanie w ramach wypowiedzi ASEAN.
Negocjacje dotyczące Kodeksu postępowania ASEAN-Chiny w sprawie Morza Południowochińskiego toczą się nadal bez bezpośredniego odwoływania się do orzeczenia z 2016 roku, po części właśnie z powodu tych wewnętrznych podziałów.
Dlaczego to ważne
- Dalszy brak konsensusu w ASEAN w sprawie orzeczenia podkreśla trudności w podejmowaniu skoordynowanych działań regionalnych, gdy w grę wchodzą mocarstwa i rozbieżne interesy gospodarcze.
- Sytuacja ta wpływa na wiarygodność zarówno międzynarodowych mechanizmów prawnych, jak i zobowiązanie ASEAN do opartego na zasadach porządku regionalnego.
- To, czy (lub w jakim stopniu) ASEAN potrafi zareagować na wiążący prawnie arbitraż, ma konsekwencje dla rozwiązywania sporów i stabilności w Azji Południowo-Wschodniej.