Polska ponosi duże straty w międzynarodowych arbitrażach z inwestorami zagranicznymi
W skrócie
- Polska przegrała kilka wysokowartościowych spraw w międzynarodowym arbitrażu, co skutkuje istotnymi zobowiązaniami finansowymi.
- Kluczowe spory dotyczą Pfizer, GreenX Metals, Eureko i innych zagranicznych inwestorów.
- Rozstrzygnięcia pokazują trudności w sposobie, w jaki Polska prowadzi spory wynikające z międzynarodowych umów o ochronie inwestorów.
Przegląd
Najnowsze doniesienia wskazują na serię kosztownych porażek, jakich Polska doznała w postępowaniach arbitrażowych wszczętych przez zagranicznych inwestorów. Sprawy, często oparte na dwustronnych umowach inwestycyjnych (BIT) oraz kontraktach negocjowanych na poziomie UE, doprowadziły do dużych zasądzonych odszkodowań wobec Polski, co rodzi pytania o skuteczność kraju w zarządzaniu sporami w świetle prawa międzynarodowego i umów inwestycyjnych.
Co się wydarzyło
W kwietniu 2024 r. brukselski sąd wydał orzeczenie wstępne, zgodnie z którym Polska ma zapłacić Pfizer około 5,6 mld PLN w związku ze sporem dotyczącym kontraktu na szczepionkę przeciwko Covid-19. Sprawa wynikała z odmowy przyjęcia i zapłaty za kolejne dostawy szczepionek przez polski rząd w 2022 r., w oparciu o powołanie się na siłę wyższą z powodu wojny w Ukrainie oraz spadku popytu lokalnego.
Do historycznych spraw należy Eureko B.V., spółka z siedzibą w Holandii, uczestnicząca w prywatyzacji polisy ubezpieczeniowej PZU, która doprowadziła do wielomiliardowej ugody po arbitrażu wszczętym w 2003 r. Zakończyło się to w 2009 r. korzystnym rozstrzygnięciem dla Eureko.
GreenX Metals z Australii (dawniej Prairie Mining), po odmowie przyznania koncesji na wydobycie, wszczął postępowania w Hadze, twierdząc, że chodzi o kwoty sięgające miliardów złotych. Orzeczenia z 2024 r. i 2026 r. przyznały GreenX Metals i powiązanym inwestorom łącznie około 2 mld PLN.
Inne istotne sprawy dotyczyły podmiotów zagranicznych, takich jak Horthel Systems B.V. (z Holandii), w której Polsce nakazano zapłatę 37,7 mln PLN za zmiany w prawie dotyczącym gier hazardowych, oraz Mercuria Energy Group (z Cypru), która otrzymała około 32,9 mln USD po sporach dotyczących rezerw paliwa i opóźnionych płatnościach.
Kontekst
Polska podpisała liczne BIT-y w latach 90., aby przyciągnąć zagraniczny kapitał, przyznając inwestorom szerokie uprawnienia i zobowiązując się do międzynarodowego arbitrażu w sporach. Na przestrzeni lat porozumienia te stanowiły podstawę wielu roszczeń o wysoką stawkę, gdy inwestorzy starali się uzyskać zadośćuczynienie za zmiany regulacyjne lub spory kontraktowe.
Te rozstrzygnięcia arbitrażowe i ugody niekiedy prowadziły do bardzo dużych kwot należnych od państwa, a rozstrzyganie i realizacja roszczeń mogły trwać wiele lat, przy czym w grę wchodziły równoległe postępowania krajowe i międzynarodowe.
Dlaczego to ważne
- Sprawy podkreślają ryzyko finansowe, jakie szerokie umowy o ochronie inwestycji i mechanizmy międzynarodowego arbitrażu stwarzają dla państw.
- Wskazują na długoterminowe konsekwencje fiskalne i polityczne wynikające z BIT-ów oraz ujawniają utrzymujące się trudności w prowadzeniu sporów prawnych na arenie międzynarodowej.
- W toku pozostające i nierozstrzygnięte sprawy nadal wpływają na reputację Polski wśród zagranicznych inwestorów i mogą oddziaływać na przyszłą politykę inwestycyjną oraz strategie negocjacji dotyczących traktatów.