Achterhaalde verdragen stellen Oekraïne bloot aan een golf van internationale arbitragezaken door Rusland
Kort samengevat
- Oekraïne wordt geconfronteerd met talrijke arbitrageclaims van Russische entiteiten die gebruikmaken van verouderde bilaterale investeringsverdragen.
- Russische oligarchen en bedrijven betwisten bevriezingen van activa en nationalisaties die verband houden met sancties die na Rusland's invasie zijn opgelegd.
- Deze zaken kosten Oekraïne miljoenen aan juridische kosten en stellen het bloot aan mogelijke aanzienlijke schadevergoedingsverplichtingen.
Overzicht
Oekraïne is het doelwit van een groeiend aantal internationale arbitrageprocedures die zijn aangespannen door Russische bedrijven en particulieren. Deze zaken steunen op oude bilaterale investeringsverdragen (BIT's), waaronder sommige uit de Sovjetperiode, en richten zich tegen maatregelen zoals bevriezingen van activa en banknationalisatie die zijn genomen na Rusland's grootschalige invasie en de invoering van sancties.
Wat er gebeurde
Russische oligarchen en aan de staat gelieerde ondernemingen hebben arbitrageclaims ter waarde van miljarden dollars tegen Oekraïne en westerse bondgenoten ingediend, waarbij zij gebruikmaken van bepalingen in langlopende BIT's. Met name financier Mikhail Fridman heeft verschillende claims ingediend, samen goed voor €16 miljard, met betrekking tot bevriezingen van activa in Luxemburg en de nationalisatie van Sense Bank, voorheen Alfa-Bank.
Tot de betrokken kernbedrijven behoren onder meer Gazprom, Tatneft en Rusal. Veel claims houden verband met activa die worden aangehouden bij Europese financiële instellingen zoals Euroclear en Clearstream.
De zaken zijn gebaseerd op Investor-State Dispute Settlement (ISDS)-mechanismen, die buitenlandse investeerders in staat stellen om via arbitragetribunalen buiten nationale rechtbanken om binnenlandse rechtsgangen over te slaan. De recente toename van het aantal claims volgt op een escalatie van sancties die zijn opgelegd na Rusland's invasie in 2022.
Het verdedigen van deze arbitrages legt Oekraïne aanzienlijke financiële lasten op, waarbij de gemiddelde juridische kosten per zaak meer dan $5 miljoen bedragen en er tevens bevelen tot compensatie in de miljarden mogelijk zijn.
Context
Bilaterale investeringsverdragen met ISDS-bepalingen breidden zich uit in de jaren tachtig en negentig, waarbij de USSR meerdere overeenkomsten met Europese landen ondertekende. Dergelijke verdragen geven investeerders het recht om overheidsoptreden in particuliere fora buiten nationale rechtbanken aan te vechten.
Oekraïne heeft sinds de invasie in 2022 geprobeerd zijn investeringsverdrag met Rusland te beëindigen, maar een 'survival clause' houdt de bescherming gedurende tien jaar in stand. Ondertussen blijven meer dan 20 BIT's tussen Oekraïne en Europese staten actief, waardoor claims mogelijk zijn die betrekking hebben op activa binnen die rechtsgebieden.
Waarom dit ertoe doet
- Deze zaken dreigen Oekraïne bloot te stellen aan aanzienlijke financiële aansprakelijkheden en aan schaarse middelen die nodig zijn voor zijn verdediging tegen Russische militaire agressie te onttrekken.
- De situatie onthult kwetsbaarheden binnen het internationale investeringsregime van Europa en benadrukt de politieke en juridische risico's die voortvloeien uit verouderde verdragen.
- EU-lidstaten lopen ook risico, omdat veel staten hun eigen investeringsafspraken met Rusland niet hebben beëindigd, waardoor mogelijk verdere claims kunnen worden toegestaan.